Οι νέες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες του ΥΠΕΝ για το Νότιο Αιγαίο ανοίγουν ένα νέο πεδίο συζήτησης για το πώς θα συνυπάρξουν η τουριστική ανάπτυξη, η κατοικία και η προστασία των περιοχών Natura στα νησιά. Ο βασικός άξονας των προτάσεων είναι η αναζήτηση μιας ισορροπίας ανάμεσα στην αξιοποίηση του χώρου και στη διατήρηση των οικοσυστημάτων, με ειδικούς όρους ανά ζώνη προστασίας και με σαφή διαφοροποίηση ανάμεσα στις επιτρεπόμενες και στις απολύτως απαγορευμένες χρήσεις.
Στο πεδίο του τουρισμού, η πιο ηχηρή πρόβλεψη είναι ότι στις Ζώνες Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών, αλλά και στις Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, προτείνεται να επιτρέπονται τουριστικά καταλύματα έως 150 κλινών. Η δυνατότητα αυτή δεν δίνεται χωρίς όρους. Συνδέεται με την υποχρέωση οι υποδομές να είναι συμβατές με την κλίμακα κάθε νησιού, με το τουριστικό προϊόν που ήδη διαθέτει και με το τοπίο της περιοχής. Με άλλα λόγια, το ΥΠΕΝ δεν προτείνει μια οριζόντια ελεύθερη ανάπτυξη, αλλά ένα πλαίσιο όπου ακόμη και οι μεγαλύτερες μονάδες θα πρέπει να προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά του τόπου.
Την ίδια στιγμή, το πλαίσιο γίνεται πιο αυστηρό στις πιο ευαίσθητες περιοχές. Στις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας και σε άλλα οικολογικά ευάλωτα τμήματα, οι περιορισμοί παραμένουν έντονοι, ενώ για ορισμένες χρήσεις αναψυχής και εστίασης προτείνονται εξαιρέσεις ή και πλήρης απαγόρευση, ανάλογα με το φυσικό περιβάλλον κάθε νησιού. Η λογική είναι ότι δεν έχουν όλες οι περιοχές την ίδια αντοχή ούτε την ίδια φέρουσα ικανότητα. Έτσι, σε υγροτόπους, ακατοίκητες νησίδες, απόκρημνες βραχώδεις εκτάσεις και συγκεκριμένα δασικά οικοσυστήματα, οι επιτρεπόμενες παρεμβάσεις περιορίζονται σημαντικά.
Σημαντικό κομμάτι των προτάσεων αφορά και την κατοικία. Η δόμηση κατοικιών προτείνεται να επιτρέπεται σε εκτός σχεδίου περιοχές Natura, αλλά μόνο μέσα σε συγκεκριμένες ζώνες βιώσιμης διαχείρισης. Εκεί το ΥΠΕΝ συνδέει την αξιοποίηση ιδιωτικών ακινήτων με έναν πιο ελεγχόμενο μηχανισμό ανάπτυξης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πολεοδόμησης έως και του 20% της έκτασης αυτών των ζωνών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Παράλληλα, σε όλες σχεδόν τις ζώνες, με εξαίρεση τις αυστηρότερα προστατευόμενες, διατηρείται η δυνατότητα επισκευής και ανακαίνισης υφιστάμενων κτισμάτων.
Στο ενεργειακό πεδίο, οι μελέτες δίνουν χώρο στις μικρές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, κυρίως για ατομική χρήση, με στόχο να ενισχυθεί η ενεργειακή αυτάρκεια των νησιών. Το πράσινο φως, όμως, συνοδεύεται από σαφείς περιορισμούς. Στις περιοχές Natura που έχουν χαρακτηριστεί ως Ζώνες Ειδικής Προστασίας, δεν προτείνεται να επιτρέπονται αιολικά πάρκα, ενώ τα φωτοβολταϊκά επιτρέπονται μόνο με ειδικούς όρους και μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων. Η κατεύθυνση είναι σαφής. Μικρές, ελεγχόμενες παρεμβάσεις ναι. Μεγάλης κλίμακας ενεργειακή πίεση μέσα σε προστατευόμενες ζώνες όχι.
Συνολικά, οι προτάσεις του ΥΠΕΝ για το Νότιο Αιγαίο δείχνουν ότι η επόμενη φάση για τα νησιά δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα υπάρξει ανάπτυξη, αλλά από το πού, με ποιο μέγεθος και με ποιους όρους θα επιτραπεί. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το υπουργείο επιχειρεί να χαράξει ένα μοντέλο πιο επιλεκτικής ανάπτυξης μέσα στις Natura, με παράθυρα για τουριστικά καταλύματα, κατοικία και μικρές ενεργειακές εγκαταστάσεις, αλλά ταυτόχρονα με εμφανή όρια στις περιοχές που θεωρούνται πιο ευαίσθητες.
