Η ιστορία του γιορτινού γλυκού είναι παλιά όσο η Περσεφόνη. Όσο η χρήση των σπόρων που καρπίζουν τη γη, το σιτάρι, το κριθάρι και όλα τα σιτηρά που εξασφαλίζουν την τροφή της επιβίωσης, όσο οι καρποί που τρέφουν, το μέλι που γλυκαίνει τη ζωή, όσο η απαντοχή αλλά και η αγωνία της αγροτικής ζωής, που κάθε χρόνο παλεύει για μια καλή σοδειά· τη σοδειά της διαιώνισης του ανθρώπινου είδους. Αν υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής και ένας πρωταγωνιστής της γιορτής σε κάθε τόπο, αυτός είναι ο άρτος. Αυτός που αντανακλά την αγωνία των ανθρώπων για το μέλλον, προσπαθώντας μέσα από τη γλώσσα των συμβόλων να καλοπιάσει τους θεούς να δώσουν πλούσια τα ελέη τους, να φέρουν υγεία, αφθονία και ευημερία. Πίσω από κάθε γλύκισμα κρύβεται μια ευχή, ένα μυστικό ξόρκι. Κρύβεται η ελπίδα.
Από την προϊστορία ακόμη, ο άνθρωπος γιορτάζει το σπόρο που κρύβεται στη γη για να ξαναβλαστήσει, την Περσεφόνη που έφαγε τα έξι σπυριά ρόδι –να γιατί από το γιορτινό μας τραπέζι δεν λείπει ποτέ το ρόδι που φέρνει τύχη– και τιμωρήθηκε με έξι μήνες παραμονή πλάι στον Άδη που την ξεγέλασε, έναν για κάθε σπυρί, μέχρι να ξανανέβει την άνοιξη στο γήινο κόσμο για να καρπίσει τα χωράφια του. Τα ήθη πέρασαν αναλλοίωτα στην καινούρια θρησκεία, αφού ο Χριστός που γεννιέται είναι ο Άρτος της Ζωής, το ψωμί συνεχίζει να συμβολίζει το Υπέρτατο Ον. Επηρεασμένοι από την αρχαία θρησκεία, οι πρώτοι χριστιανοί συνήθιζαν να ανταλλάσσουν «σεμίδαλιν ψητήν» την επομένη των Χριστουγέννων, προσφορά στη λοχεία της Θεοτόκου. Μαζί πρόσφεραν και ένα χυλό από βρασμένο σιτάρι, καρύδια, αμύγδαλα, σταφίδες, ζάχαρη, κανέλα και κύμινο.
Το χριστόψωμο
Σε όλη την Ελλάδα, ζυμώνεται την Παραμονή των Χριστουγέννων. Δεν κόβεται, όμως, παντού την ίδια μέρα. Άλλοτε κρατούσαν τα ψωμιά μέχρι την Πρωτοχρονιά και αλλού τα έκοβαν ανήμερα των Φώτων. Το χριστόψωμο έχει τελετουργική ζύμωση αλλά και τελετουργική κοπή. Μπορεί να το κόψει μόνο ο νοικοκύρης του σπιτιού, όπως ο Χριστός έκοψε το ψωμί στο Μυστικό Δείπνο. Πρόδρομος της σημερινής βασιλόπιτας, το χριστόψωμο έχει τα δικά του ήθη σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.
kathimerini.gr
